Om een volledige casebeschrijving
in pdf formaat te downloaden klik hier.



Rapid prototyping: ontwikkelen als iteratief proces.
De economische recessie laat ons zien dat veel masterplannen aan herziening toe zijn. Ze moeten worden aangescherpt, omdat ze niet langer passen in de huidige tijd. Door het ontwikkelproces iteratief te benaderen kan een dynamisch plan ontstaan dat kan veranderen als de omstandigheden daarom vragen. Deze stijl van ontwikkelen wordt rapid prototyping genoemd.

Ontwikkelplannen die voor de recessie nog geloofwaardig leken, lijken nu van een andere tijdgeest te zijn. En dat zijn ze ook. Plannen blijken te ambitieus of hebben gebrek aan richting vanwege te veel inbreng van buitenaf. Naast de traditionele stijlen van ontwikkelen, zoals bottom-up, top down en de denktank is een nieuwe dynamischere stijl ontwikkeld: rapid prototyping. Door van ontwikkelen een iteratief proces te maken, blijven de plannen actueel.

De uitdaging is een methode te vinden die meebeweegt met de tijd en het zo mogelijk maakt de houdbaarheid te borgen door nieuwe invloeden blijvend te kunnen incorporeren: een nieuw bestuurscollege, een nieuwe economische werkelijkheid, een ander type vestigers, een veranderende marktvraag.

Regisseur
De ontwikkelstijl rapid prototyping is gebaseerd op een geschakeld proces dat inhoud en vorm op drie niveaus samenbrengt: maatschappij, vastgoed en stedenbouw/architectuur. In totaal zijn er zeven stappen te onderscheiden. De eerste stappen richten zich op het helder stellen van de situatie met betrekking tot de locatie en de processen die er spelen. Ook worden de eerste ideeën voor de ontwikkeling gegenereerd. Na vijf stappen is een prototype van het ontwikkelplan gereed. Het prototype wordt vervolgens getest binnen de doelgroep(en) (vestigers) met behulp van interactieve gamingtechnieken. Op basis van de resultaten wordt het prototype telkens verfijnd. Door dit een aantal malen te herhalen, wordt het ‘rapid prototyping’. De regie is niet in handen van een stedenbouwer of een architect, maar in handen van een projectregisseur. De regisseur wil niet zelf de inhoud brengen, maar laat dit aan de groep over.

Dynamiek
Het planteam bij rapid prototyping kan bestaan uit sociologen, antropologen, marktonderzoekers, creatieve denkers, stedenbouwers, architecten en economen met specifieke kennis op het gebied van een branche of sector. De groep focust zich onder leiding van de regisseur op het beoogde effect van een ontwikkelidee. Zo’n idee kan technisch, sociaal of economisch van aard zijn en hoeft in eerste instantie niet haalbaar te zijn. Een voorbeeld van een zo’n conceptmatig idee is het organiseren van de Talentencampus Oss op de kennisspiraal van Kolb, een leerstijl met vier fasen. In de verschillende stappen blijft niet het idee zelf, maar het effect dat het idee moet genereren voorop staan. Zo wordt het idee gedurende het proces aangescherpt en verrijkt. Het idee heeft geresulteerd in vier ruimtelijke verschijningsvormen op de campus.



Logistiek Park Moerdijk
Rapid prototyping is toegepast bij de ontwikkeling van Logistiek Park Moerdijk. Een van de doelen was het inspelen op de trend om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Voor deze duurzame vorm van ondernemen is niet alleen de productiewijze van belang. Ook de logistieke afhandeling draagt bij aan de duurzaamheid. Deze benodigde logistieke kwaliteit staat dan ook centraal bij de derde stap in het ontwikkelproces: het vaststellen van de gewenste dynamiek op het te ontwikkelen terrein. Op basis van welke motivatie moet het plangebied de beoogde bedrijven gaan aanspreken, teneinde de met het plan beoogde logistieke kwaliteit te halen en tegelijkertijd voldoende bedrijven aan te spreken om het gewenste volume te bereiken? Dit resulteerde in het inzicht om uit te gaan van de totale keten in de logistieke sector en niet slechts van een deel van de keten. Logistiek Park Moerdijk kan volgens het ontwikkelplan de gehele keten faciliteren. Op basis van de te genereren dynamiek is het terrein georganiseerd in deelgebieden. Het prototype plan dat zo is ontstaan, is vervolgens getest onder potentiële vestigers.



Iteratief
Door het terugkoppelen en het herhalen van de stappen ontstaat er steeds een scherper beeld en het wordt steeds duidelijker hoe de oorspronkelijke, conceptmatige ideeën op een specifieke plek zouden kunnen werken. Wat moet de interventie van de stedenbouw en het vastgoed op de locatie teweegbrengen?

Rapid prototyping kenmerkt zich dus behalve door iteratief te zijn, ook door vraaggeoriënteerd te ontwikkelen. Het vastgoed is daarbij faciliterend voor een te verwachten dynamiek die plaats gaat vinden op een bepaalde plek. Deze dynamiek vormt het kompas van het plan, Het geeft richting zonder zich vast te leggen. Hierdoor kan het plan in de loop der tijd herhaaldelijk worden aangepast. Dit biedt de mogelijkheid het plan te actualiseren, zowel in de beginfase als in de daadwerkelijke ontwikkelfase. De waaromvraag, de vraag wat de ontwikkeling teweeg moet brengen, wordt integraal meegenomen.

Mogelijkheden
Het multidisciplinaire karakter van rapid prototyping komt op het eerste oog overeen met de denktankmethode, waarbij een groep professionals ontwikkelen benadert als een co-creatief proces. Omdat het proces echter niet geleid wordt door een onafhankelijke regisseur ontstaat er geen geïntegreerd plan, maar een compromis op basis van de kennis van alle experts. Door het ‘ontwerpen’ van een marktgerichte dynamiek en deze te testen onder de vestigers, gebruikersgroepen en specialisten aan de hand van interactieve gamingtechnieken wordt het om te komen tot een ruimtelijk plan. De resulterende plannen, zoals die voor Logistiek Park Moerdijk, kennen dan ook geen statisch eindbeeld. Er wordt blijvend uitgegaan van de mogelijkheden van de locatie en de dynamiek die ervan uit kan gaan.

Stappenplan
1 Vaststellen vertrekpunten
2 Analyseren van processen en mechanismen
3 Vaststellen van integrale dynamiek (schematic)
4 Opstellen van de ‘Dynamiek-op-Papier’
5 Constructie van het prototype
6 Testen van het prototype
7 Verfijnen en gereed maken voor draagvlak, zichtbaarheid en verbinding

Als u vragen heeft over de werkwijze en/of de aanpak bij Interface Europe (Logistiek Park Moerdijk) neem dan contact op met:


Hans P Brandt
hpbrandt@totalidentity.nl